twitter

image1 image1 image1 image1

Wyniki badań kontrolnych pasz w kierunku GMO

Results of official control of genetically modified feed

Zbigniew Sieradzki, Małgorzata Mazur, Krzysztof Kwiatek

Zakład Higieny Pasz,

Państwowy Instytut Weterynaryjny - Państwowy Instytut Badawczy

Unia Europejska (UE) ma jedne z najbardziej restrykcyjnych na całym świecie przepisów w odniesieniu do rozwoju, komercjalizacji i korzystania z organizmów genetycznie zmodyfikowanych (GMO). Wynikają one z konserwatywnego podejścia w większości krajów europejskich co do spraw bezpieczeństwa żywności i pasz. Rolnictwo w Europie nadal opiera się bardziej na gospodarstwach rodzinnych i ich tradycji, niż wysoce skomercjalizowanej produkcji na dużą skalę. Jakość i bezpieczeństwo żywności jest dla nich jednym z głównych priorytetów, a konsumenci poszukują takich produktów, które odróżniają się od produkcji wielkotowarowej. Technologia modyfikacji genetycznych nie jest synonimem produkcji tradycyjnej, ekologicznej i bezpiecznej, na rodzinnej farmie, w pięknej okolicy. Regulacje prawne stosowania GMO w UE wymagają przeprowadzania kontroli urzędowych w celu identyfikacji żywności i pasz pochodzących z GMO. W Polsce kontrola urzędowa pasz genetycznie zmodyfikowanych znajduje się w zakresie obowiązków Inspekcji Weterynaryjnej. W ramach tych obowiązków Inspekcja Weterynaryjna przygotowuje oficjalny plan kontroli na każdy rok, pobiera próbki z rynku, wykonuje analizy na obecność i zawartość GMO w laboratoriach Zakładów Higieny Weterynaryjnej oraz w Krajowych Laboratoriach Referencyjnych. Ponadto podejmuje odpowiednie działania w odniesieniu do sytuacji alarmowych i zgłoszeń do systemu RASFF. Zakład Higieny Pasz w Państwowym Instytucie Weterynaryjnym – PIB (PIWet-PIB) jest jednym z krajowych laboratoriów referencyjnych dla pasz GM w zakresie rzepaku, bawełny i mikroorganizmów GMO oraz wykonuje badania w ramach urzędowej kontroli GMO.

Celem tych badań było określenie w próbkach pasz obecności oraz zawartości organizmów genetycznie zmodyfikowanych. Próbki oznaczone jako dodatnie analizowano na obecność autoryzowanych i nieautoryzowanych GMO w odniesieniu do przepisów UE.

Materiał i metody

Próbki do badań GMO pobierane były przez Inspekcję Weterynaryjną ze wschodniej i centralnej Polski, w okresie od 2004 r. do 2013 r., zgodnie z krajowym planem kontroli pasz na kolejne lata oraz schematem badań w ramach Programu Wieloletniego PIWet-PIB dla rzepaku GM od 2009 roku. Co roku wykonywano około 140-160 badań pasz, w tym mieszanek paszowych, dodatków paszowych i materiałów paszowych. Do badań jakościowych zastosowano technikę PCR, a analizy ilościowe wykonywano techniką PCR w czasie rzeczywistym (real-time PCR). Metody jakościowe obejmowały metody przesiewowej detekcji GMO, metody identyfikujące takson - kukurydzy, rzepaku i soi oraz metody specyficzne dla zdarzenia transformacyjnego, identyfikujące poszczególne linie GMO w próbkach. Procentowa zawartość GMO oznaczana było przez metody real-time PCR z zastosowaniem sond TaqMan i aparatów Roche LightCycler 2.0 i Applied Biosystems ABI7500. Wszystkie stosowane w ZHS PIWet-PIB metody są oparte na metodyce zalecanej i  publikowanej przez Laboratorium Referencyjne Unii Europejskiej ds. Żywności i Pasz Genetycznie Zmodyfikowanych (EURL GMFF).

Wyniki

Od roku 2004, 1965 próbek mieszanek paszowych i materiałów paszowych zostało zbadanych w ZHS PIWet-PIB na obecność GMO. W zakresie badań monitoringowych przypadających na Krajowy Plan Kontroli Pasz w latach 2004-2013 zbadano łącznie 561 próbek, a pozostałe 504 pobierano i badano w ramach Programu Wieloletniego dla rzepaku genetycznie zmodyfikowanego prowadzonego przez ZHS PIWet-PIB. Spośród wszystkich próbek, około 37% było dodatnich, większość z nich (89,4%) zawierała lub składała się z soi genetycznie zmodyfikowanej (GTS 40-3-2). Soja GM jest bardzo często stosowana w produkcji mieszanek paszowych dla drobiu i świń, co potwierdzają wyniki wskazujące, że 86% tego rodzaju próbek była pozytywna dla soi GTS 40-3-2. Wyniki te potwierdzają dane, że około 95% śruty sojowej na rynku UE jest GMO. Zupełnie inna sytuacja dotyczy stosowania kukurydzy genetycznie zmodyfikowanej do produkcji pasz w Polsce. Kukurydzę GMO stwierdzono tylko w około 8% próbek kukurydzy i 15% próbek mieszanek paszowych. Ponadto kukurydza GMO występowała tylko w 9,8% próbek dodatnich GMO. Próbki badane na obecność rzepaku GMO wykazały, że tylko trzy (0,6 %) z nich były pozytywne, a stwierdzone dwie linie rzepaku: T45 i GT73, są dopuszczone do stosowania w UE.

Dyskusja

Niski odsetek próbek dodatnich GMO (37%) wynika z faktu, że łączne zestawienie badań w tym kierunku obejmuje 504 analizy w kierunku rzepaku GMO i tylko trzy z nich były dodatnie. Sytuacja ta zmienia się radykalnie w przypadku wyłączenia z zestawienia rzepaku i nowe zestawienie wskazuje, że 69% próbek pasz zawiera GMO, w tym genetycznie zmodyfikowaną soję i/lub kukurydzę. Śruta sojowa produkowana z nasion soi GMO jest najczęściej stosowaną transgeniczną rośliną uprawną w żywieniu zwierząt w Polsce, ale także we wszystkich krajach UE, na co wskazują dane z innych krajów i ilości śruty sojowej importowanej do UE z Ameryki Południowej. Szacunkowe dane wskazują, że nawet 95% śruty sojowej jest genetycznie zmodyfikowana. Wynika to z zastąpienia mączek mięsno-kostnych śrutą sojową jako głównym źródłem białka. Pozostałe 5% ilości śrut sojowych jest certyfikowane jako wolne od GMO i stosowane głównie do produkcji paszy certyfikowanej jako wolna od GMO i/lub produkcji ekologicznej. Rzepak genetycznie zmodyfikowany nie może być uprawiany w UE, natomiast kilka odmian można stosować przy produkcji pasz i żywności. W związku z tym jest on rzadko stosowany w Polsce, co potwierdzają wyniki analiz: tylko trzy próbki dodatnie od 2009 roku. W odniesieniu do sytuacji kukurydzy GMO na rynku paszowym w Polsce należy wspomnieć, że od 2013 sytuacja w Polsce uległa radykalnej zmianie w wyniku wydanego Rozporządzenia Ministerstwa Rolnictwa zakazującego uprawy kukurydzy MON810 na polskich polach. W 2013 r. tylko w jednej próbce paszy stwierdzono obecność kukurydzy MON810, a w latach poprzednich odsetek próbek z kukurydzą GMO, głównie MON810, był bliski 10%. Wyniki naszych badań wykazały, że udział pasz genetycznie zmodyfikowanych na rynku pasz w Polsce jest bardzo podobny do innych krajów UE. Źródłem GMO w paszach na rynku polskim i UE są materiały paszowe przywożone do UE jako źródło białka paszowego. Przypadki stosowania innych modyfikacji roślin niż śruta sojowa GMO są zdecydowanie bardziej ograniczone do niezamierzonego zanieczyszczenia przez GMO partii towarów importowanych do UE. Wyniki badań kontrolnych wskazują ponadto, że większość próbek kontrolowanych zawierało prawidłowe, wymagane przepisami informacje na etykietach lub dokumentach w zakresie obecności i zawartości GMO.

Słowa kluczowe: kontrola urzędowa, pasza, GMO.

Keywords: official control, feed, GMO.